Bir web sitesinin performansını değerlendirirken yalnızca kaç saniyede açıldığına bakmak yeterli değil. İlk içeriğin ne zaman göründüğü, ana içeriğin yüklenme süresi, JavaScript işlemleri ve sayfa açılırken içeriklerin yer değiştirmesi de kullanıcı deneyimini etkiliyor.
Bu değerleri kontrol etmek için en sık kullanılan araçlardan biri Google PageSpeed Insights. PageSpeed, web sitelerini mobil ve masaüstü için test ederek performansı farklı metriklerle değerlendiriyor. Burada PageSpeed performans metrikleri ile Core Web Vitals kavramlarını birbirinden ayırmak gerekiyor; ilişkili olsalar da aynı şey değiller.
Google PageSpeed hangi değerleri ölçüyor?
PageSpeed Insights’ın laboratuvar testi Lighthouse tarafından gerçekleştiriliyor. Performans puanı şu beş metrik üzerinden hesaplanıyor:
| Metrik | Neyi ölçer? |
|---|---|
| FCP | Sayfadaki ilk içeriğin ne zaman göründüğünü |
| LCP | Ekrandaki en büyük içerik öğesinin ne zaman yüklendiğini |
| TBT | Sayfa yüklenirken tarayıcının ne kadar süre engellendiğini |
| CLS | İçeriklerin yükleme sırasında ne kadar yer değiştirdiğini |
| SI | Sayfanın görsel olarak ne kadar hızlı dolduğunu |
Bu metriklerin puana etkisi aynı değil. Lighthouse performans puanında özellikle TBT, LCP ve CLS daha yüksek ağırlığa sahip; FCP ve Speed Index de toplam puanın bir parçası.
FCP nedir?
FCP (First Contentful Paint), kullanıcı sayfayı açtıktan sonra ekranda ilk içeriğin ne kadar sürede göründüğünü ölçüyor. Bu bir yazı, görsel veya logo olabilir.
Bir bağlantıya tıkladığınızda birkaç saniye boyunca tamamen boş ekran görüyorsanız FCP değeri de bundan etkilenir. Sunucunun geç yanıt vermesi ve sayfanın görüntülenmesini geciktiren CSS veya JavaScript dosyaları yaygın nedenler arasında.
LCP nedir?
LCP (Largest Contentful Paint), ekranın görünen bölümündeki en büyük içerik öğesinin ne kadar sürede görüntülendiğini ölçüyor. Bu öğe genellikle büyük bir görsel, banner veya geniş bir metin alanı oluyor.
Örneğin menü ve metinler açıldı ancak sayfanın büyük bölümünü kaplayan görsel birkaç saniye sonra geldi. Sayfa teknik olarak açılmış olsa da ziyaretçiye tamamlanmamış hissedilir. Büyük görseller, yavaş sunucu yanıtı, önbellekleme eksikliği ve ilk ekranda yüklenen fazla CSS veya JavaScript LCP’yi etkileyebilir.
TBT nedir?
TBT (Total Blocking Time), sayfa yüklenirken tarayıcının uzun süren işlemler nedeniyle kullanıcıya cevap veremediği toplam süreyi ölçüyor.
WordPress sitelerinde tema, sayfa oluşturucu veya eklentiler tarafından çalıştırılan fazla JavaScript bu değeri yükseltebilir. Sayfa görünmesine rağmen menü veya butonların kısa süreliğine geç tepki vermesi bunun kullanıcı tarafındaki karşılığıdır.
CLS nedir?
CLS (Cumulative Layout Shift), içeriklerin sayfa yüklenirken beklenmedik şekilde yer değiştirmesini ölçüyor.
Bir butona basmak üzereyken yukarıdaki görselin yüklenip sayfayı aşağı kaydırması klasik bir CLS örneği. Görsel boyutlarının önceden belirtilmemesi ve sonradan ekrana gelen reklam veya dinamik alanlar bu değeri yükseltebilir.
Speed Index nedir?
Speed Index (SI), sayfanın görünen bölümünün görsel olarak ne kadar hızlı tamamlandığını gösteriyor. FCP ilk içeriğin görünmesine odaklanırken Speed Index ekranın genel olarak ne kadar hızlı dolduğunu değerlendiriyor.
Core Web Vitals nedir?
Core Web Vitals, Lighthouse performans puanını oluşturan beş metriğin adı değil. Google’ın kullanıcı deneyimini değerlendirmek için kullandığı üç temel metrikten oluşuyor:
- LCP – yükleme deneyimi,
- INP – kullanıcı etkileşimlerine verilen yanıt,
- CLS – görsel kararlılık.
LCP ve CLS’yi Lighthouse testinde de görüyoruz. INP ise laboratuvar performans puanına dahil değil.
INP neden PageSpeed testinde görünmüyor?
INP (Interaction to Next Paint), gerçek kullanıcıların buton, menü veya form gibi alanlarla yaptığı etkileşimlere sitenin ne kadar hızlı cevap verdiğini ölçüyor.
PageSpeed Insights yeterli gerçek kullanıcı verisine sahipse INP sonucunu Chrome User Experience Report (CrUX) verileri üzerinden gösterebiliyor. Bu veri son 28 günlük kullanıcı deneyimine dayanıyor. Yeni veya yeterli trafiği bulunmayan sayfalarda INP sonucunu görememeniz mümkün.
Bu noktada TBT ile INP’yi karıştırmamak gerekiyor. TBT Lighthouse’ın laboratuvar testinde ölçülüyor; INP ise gerçek kullanıcı etkileşimlerinden elde ediliyor.
Google PageSpeed Insights nasıl kullanılır?
PageSpeed Insights sayfasına web adresinizi yazmanız yeterli. Sonuç ekranında yeterli veri varsa gerçek Chrome kullanıcılarından alınan Core Web Vitals sonuçlarını, hemen altında ise Lighthouse laboratuvar testini görebilirsiniz.
Lighthouse tarafında FCP, LCP, TBT, CLS ve Speed Index değerleri üzerinden 0 ile 100 arasında bir performans puanı hesaplanıyor. Gerçek kullanıcı verileri geçmiş 28 günlük deneyimi gösterirken Lighthouse testi sayfanın o anki durumunu kontrollü koşullarda ölçüyor.
PageSpeed puanı ne anlama geliyor?
PageSpeed performans puanını şu şekilde sınıflandırıyor:
- 90 – 100: İyi
- 50 – 89: İyileştirilebilir
- 0 – 49: Zayıf
Aynı siteyi arka arkaya test ettiğinizde birkaç puanlık değişiklik görmeniz mümkün. Ben bu nedenle yalnızca toplam puana değil, FCP, LCP, TBT, CLS ve Speed Index tarafında zamanın nerede kaybedildiğine bakmayı daha faydalı buluyorum.
WordPress sitelerde PageSpeed değerleri nasıl iyileştirilir?
WordPress performansını tema, eklentiler, görseller, önbellekleme ve hosting altyapısı birlikte belirliyor. Çoğu sitede birkaç temel noktaya odaklanmak yeterli.
Görselleri optimize edin
Birkaç MB boyutundaki büyük görseller sayfa boyutunu artırıyor ve özellikle LCP’yi etkileyebiliyor. Görselleri kullanılacağı alana uygun boyuta getirmek, WebP veya AVIF gibi modern formatları tercih etmek iyi bir başlangıç.
İlk ekranda görünmeyen görseller için lazy loading kullanılabilir. Sayfanın üst bölümündeki ve LCP öğesi olabilecek ana görselleri ise ayrı değerlendirmek daha doğru.
Önbellekleme kullanın
WordPress sayfalarının önbellekten sunulması, her istekte sayfanın baştan oluşturulması ihtiyacını azaltarak sunucu yükünü ve yanıt süresini düşürebilir.
Hosting altyapısı da burada etkili. Sunucu yanıt süresi, ayrılan kaynaklar ve kullanılan önbellekleme altyapısı sitenin açılış performansına doğrudan yansıyor. Veridyen WordPress Hosting paketlerinde bu amaçla LiteSpeed Web Server ve LSCache kullanıyoruz.
Eklenti kullanımını gözden geçirin
WordPress’te eklenti sayısı tek başına bir performans göstergesi değil. Ben bir siteyi incelerken kaç eklenti olduğundan çok, hangi eklentinin ne kadar kaynak tükettiğine ve tarayıcıya ne kadar CSS veya JavaScript gönderdiğine bakıyorum.
Bazen tek bir eklenti diğerlerinin tamamından daha fazla yük oluşturabiliyor. Aynı işi yapan birden fazla cache veya optimizasyon eklentisini birlikte kullanmak da gereksiz yük veya çakışma oluşturabilir.
Tema ve sayfa oluşturucuları kontrol edin
Tema ve sayfa oluşturucuların eklediği JavaScript, CSS, font ve animasyonlar özellikle TBT, FCP ve Speed Index değerlerini etkileyebilir.
PageSpeed raporundaki önerileri inceleyerek kullanılmayan kaynakları azaltmak, gereksiz harici fontları kaldırmak ve ilk açılışta ihtiyaç duyulmayan dosyaları daha sonra yüklemek fayda sağlayabilir.
PageSpeed’de 100 puan almak gerekli mi?
Hayır. Ben 100 PageSpeed puanını tek başına bir hedef olarak görmüyorum.
Bir siteyi 95 puandan 100’e çıkarmak için yapılan değişiklik ziyaretçi tarafından hissedilmiyorsa bunun için saatler harcamak çok anlamlı değil. Büyük görseller, yüksek TBT, yavaş LCP, gereksiz JavaScript ve sayfa kaymaları gibi belirgin noktaları düzeltmek daha önemli.
PageSpeed ve Core Web Vitals nasıl takip edilir?
Tek bir sayfayı kontrol etmek için Google PageSpeed Insights yeterli. Daha büyük sitelerde ise Google Search Console Core Web Vitals raporu, benzer performans problemi yaşayan URL’leri birlikte görmeyi kolaylaştırıyor.
Ben optimizasyon tarafında toplam PageSpeed puanından önce ziyaretçinin gerçekten hissedeceği iyileştirmelere odaklanmayı tercih ediyorum. Görseller, JavaScript yükü, önbellekleme ve sunucu yanıt süresi çoğu WordPress sitesi için başlangıçta bakılması gereken temel noktalar.
