Sunucu (server), web sitelerinin, uygulamaların ve verilerin barındığı; 7 gün 24 saat kesintisiz çalışacak şekilde tasarlanmış özel bilgisayarlardır. Veri merkezlerinde, yedekli enerji ve yüksek kapasiteli internet altyapısıyla çalışırlar.
Kısaca: internette eriştiğiniz her web sitesi, her uygulama ve her dosya bir sunucu üzerinde durur.
Sunucu ile normal bilgisayar arasındaki fark nedir?
Donanım olarak bir sunucu da bilgisayardır. Farkı, sürekli çalışmak üzere tasarlanmış olmasıdır.
Evinizdeki bilgisayarı kapatabilirsiniz, elektrik kesildiğinde durur, internetiniz gittiğinde erişilemez hale gelir. Bir sunucunun ise böyle bir lüksü yoktur; her saniye erişilebilir olmak zorundadır.
Bu nedenle sunucular:
- Veri merkezlerinde, kabinetler içerisinde barındırılır,
- Jeneratör ve kesintisiz güç kaynağıyla desteklenir,
- Soğutma ve yangın söndürme sistemleriyle korunur,
- Yedekli internet hatlarına bağlanır,
- Sürekli yük altında çalışabilecek sunucu sınıfı donanımlar kullanır (ECC bellek, kurumsal NVMe diskler, çok çekirdekli işlemciler gibi).
Bir web sitesini kendi bilgisayarınızda da yayınlayabilirsiniz. Ancak bu bilgisayar kapandığı anda siteniz de kapanır. Sunucular tam olarak bu sorunu çözer.
Sunucular nasıl çalışır?
Sunucular istek–yanıt mantığıyla çalışır.
Bir ziyaretçi tarayıcısına adresinizi yazdığında, tarayıcı sunucuya bir istek gönderir. Sunucu bu isteği işler; gerekiyorsa veritabanından veri çeker, sayfayı hazırlar ve ziyaretçiye geri gönderir. Tüm bu süreç genellikle milisaniyelerle ölçülür.
Bir sunucu bu işlemi aynı anda binlerce ziyaretçi için yapabilecek kapasitede olmalıdır. Sunucuların yüksek işlem gücüne ihtiyaç duymasının sebebi de budur.
Sunucu ne işe yarar?
Sunucular yalnızca web sitesi yayınlamak için kullanılmaz. İnternet üzerinden erişilmesi gereken hemen her çözüm bir sunucu üzerinde çalışır:
- Web sitesi ve web uygulaması yayınlamak,
- E-posta gönderip almak,
- Veritabanı barındırmak,
- Dosya depolamak ve paylaşmak (Google Drive, Dropbox benzeri kullanımlar),
- Yedekleme almak,
- Sanal santral, CRM, ERP gibi kurumsal yazılımları çalıştırmak,
- Oyun sunucusu, bot veya otomasyon servisleri çalıştırmak.
Sunucu hizmet türleri nelerdir?
Fiziksel sunucu nedir?
Fiziksel sunucu (dedicated server), tüm donanımı size ait olan, paylaşımsız gerçek sunucudur. İşlemci, bellek ve disk kaynaklarının tamamını tek başınıza kullanırsınız.
En yüksek performansı sunar, ancak maliyeti en yüksek seçenektir. Ölçeklendirme de daha zordur; kaynak artırmak için fiziksel donanım değişikliği gerekir.
Sanal sunucu nedir?
Sanal sunucu (vps – virtual private server), bir fiziksel sunucunun sanallaştırma yazılımlarıyla bölünmesiyle elde edilen sunuculardır. Size ayrılmış bir işletim sistemi ve root yetkisi verilir.
Kaynaklar aynı fiziksel makine üzerindeki diğer sanal sunucularla paylaşılır. Bu nedenle maliyeti düşüktür, ancak yoğun kaynak kullanan bir komşu sizin performansınızı etkileyebilir.
Bulut sunucu nedir?
Bulut sunucu (vds – virtual dedicated server veya cloud server), kaynakların tek bir fiziksel makineye değil, birden fazla sunucudan oluşan bir havuza dayandığı sanal sunuculardır.
En önemli avantajı esneklik ve sürekliliktir. Kaynak ihtiyacınız arttığında sunucuyu yeniden kurmadan büyütebilir, altyapıda bir donanım sorunu yaşandığında hizmetinizi kesintisiz sürdürebilirsiniz (bkz: Veridyen bulut sunucu).
Sunucu barındırma nedir?
Sunucu barındırma (co-location), kendi satın aldığınız fiziksel sunucuyu bir veri merkezinin kabinetinde barındırmanızdır. Donanım size aittir; veri merkezi enerji, soğutma, internet ve fiziksel güvenlik sağlar.
Görevlerine göre sunucu türleri nelerdir?
Yukarıdakiler hizmet türleriydi. Sunucular bir de üzerlerinde çalışan yazılıma göre adlandırılır. Bir sunucu bu görevlerin birkaçını aynı anda üstlenebilir.
Web sunucusu (web server)
Gelen HTTP/HTTPS isteklerini karşılayıp yanıt döndüren yazılımdır. Apache, Nginx ve LiteSpeed en yaygın örnekleridir.
Veritabanı sunucusu (database server)
MySQL, MariaDB, PostgreSQL, MongoDB gibi veritabanı yazılımlarını çalıştırır. Sitenizin yazıları, ürünleri ve üye kayıtları burada tutulur.
Dosya sunucusu (file server)
Görsel, doküman, video gibi dosyaların depolandığı ve uzaktan erişildiği sunuculardır. FTP ile ya da günümüzde daha yaygın olarak S3 uyumlu nesne depolama ile kullanılır.
DNS sunucusu (dns server)
Domain adlarının hangi IP adresine ait olduğunun kaydını tutar ve gelen sorguları yanıtlar (bkz: Domain nedir?).
E-posta sunucusu (mail server)
E-posta gönderme ve alma işlemlerini yürütür. SMTP, IMAP ve POP3 protokollerini kullanır.
Proxy sunucusu (proxy server)
İsteklerinizi sizin yerinize ileten aracı sunuculardır. Genellikle tek bir uygulama veya tarayıcı trafiği için yapılandırılır.
VPN sunucusu (vpn server)
Cihazınızla sunucu arasında şifreli bir tünel kurar. Proxy’den farkı, yalnızca tek bir uygulamanın değil, tüm cihaz trafiğinin bu tünelden geçirilebilmesidir.
Linux sunucu (linux server)
Sunucu dünyasının varsayılan tercihidir. Ubuntu, AlmaLinux, Debian ve Rocky Linux en sık kullanılan dağıtımlardır.
PHP, Python, Node.js ve Java tabanlı projelerin neredeyse tamamı Linux üzerinde çalışır. Lisans ücreti yoktur, aynı donanımdan daha fazla performans alırsınız ve yönetimi genellikle SSH üzerinden yapılır.
WordPress, Laravel, Django gibi bir yapı kuracaksanız Linux tercih edin.
Windows sunucu (windows server)
Windows Server işletim sisteminin kurulu olduğu sunuculardır. Yönetimi uzak masaüstü (RDP) üzerinden grafik arayüzle yapılır.
Tercih sebebi genellikle zorunluluktur: .NET Framework tabanlı uygulamalar, MSSQL veritabanı veya yalnızca Windows üzerinde çalışan kurumsal yazılımlar (muhasebe, ERP programları gibi).
Dikkat edilmesi gereken nokta, Windows Server’ın lisans maliyeti olmasıdır. Aynı donanımda Linux sunucuya göre daha pahalıya gelir ve işletim sistemi de kaynak tüketir. Projeniz Windows gerektirmiyorsa Linux tercih edin.
Kullanım amacına göre sunucu türleri nelerdir?
Bu başlıklar ayrı bir sunucu teknolojisi değildir. Hepsi yukarıdaki fiziksel, sanal veya bulut sunucular üzerine kurulur; farkı donanım seçimi ve yapılandırmadadır.
Docker sunucu
Uygulamaların konteynerler içinde çalıştığı, bu iş için yapılandırılmış sunuculardır.
Docker, bir uygulamayı çalışması için gereken her şeyle birlikte paketler. Böylece uygulama, hangi sunucuya taşınırsa taşınsın aynı şekilde çalışır. “Benim bilgisayarımda çalışıyordu” sorununu ortadan kaldırdığı için yazılım ekipleri arasında yaygınlaşmıştır.
Aynı sunucu üzerinde birden fazla projeyi birbirinden izole şekilde çalıştırabilir, kurulum ve taşıma sürelerini ciddi biçimde kısaltabilirsiniz. Genellikle bellek ihtiyacı yüksektir.
Yapay zeka sunucu
Yapay zeka modellerini eğitmek veya çalıştırmak için yapılandırılmış sunuculardır.
Farkı işlemcide değil, ekran kartındadır (GPU). Model eğitimi ve görüntü işleme gibi işler binlerce hesabı aynı anda yapmayı gerektirir; bu da GPU’nun uzmanlık alanıdır. Ayrıca yüksek bellek ve hızlı NVMe disk ister.
Yalnızca hazır bir yapay zeka servisine API üzerinden bağlanacaksanız GPU sunucuya ihtiyacınız yoktur; standart bir bulut sunucu yeterlidir. GPU sunucu, modeli kendi sunucunuzda çalıştıracaksanız gereklidir.
Oyun sunucusu (game server)
Çok oyunculu oyunların dünyasını barındıran ve oyuncuları birbirine bağlayan sunuculardır (Minecraft, Counter-Strike, Rust gibi).
Bu sunucularda öncelik disk kapasitesi değil, düşük gecikme (ping) ve yüksek tek çekirdek performansıdır. Çoğu oyun sunucusu yazılımı işi tek çekirdeğe yığdığı için, çok çekirdekli ama yavaş bir işlemci yerine az çekirdekli ama hızlı bir işlemci daha iyi sonuç verir.
Oyuncularınız Türkiye’deyse sunucu lokasyonu en kritik tercihtir; yurt dışı lokasyon gecikme süresini doğrudan artırır.
VPS ile VDS arasındaki fark nedir?
Bu iki terim Türkiye pazarında sık karıştırılır ve ne yazık ki her firma aynı anlamda kullanmaz. Genel kabul şu şekildedir:
- VPS, kaynakların diğer sanal sunucularla ortak kullanıldığı yapıdır. Yoğunluk durumunda performans dalgalanabilir.
- VDS, kaynakların size tahsis edildiği (paylaşımsız) yapıdır. Ayrılan işlemci ve bellek başkası tarafından kullanılamaz.
Benzetmek gerekirse: VPS ortak çalışma alanı, VDS ise kendinize ait bir odadır. İkisinde de aynı binadasınız, ancak birinde masayı paylaşırsınız.
Burada dürüst olmak gerekir: VPS ve VDS aynı sanallaştırma teknolojisiyle üretilir. Aradaki fark teknolojik değil, kaynak tahsis politikasıdır. Bu nedenle bir sunucu satın alırken etiketteki isme değil, CPU ve RAM’in garanti edilip edilmediğine bakın.
Ne zaman hosting yerine sunucuya geçmeliyim?
Herkesin sunucuya ihtiyacı yoktur. Bir web sitesi, hosting kaynaklarına sığdığı sürece hosting üzerinde daha ekonomik ve daha az uğraşla çalışır.
Sunucuya geçiş için işaretler şunlardır:
- Yüksek – Hosting kaynaklarının yetmemesi (CPU, RAM veya I/O limitlerine sürekli takılmak),
- Yüksek – Özel yazılım ihtiyacı (hosting panelinde bulunmayan bir servis, kütüphane veya sürüm kurmanız gerekmesi),
- Yüksek – Root yetkisi gerektiren işler (özel port açmak, kendi servisinizi çalıştırmak, sistem seviyesinde yapılandırma),
- Orta – Trafik artışı ve ölçeklenme ihtiyacı,
- Orta – Veri izolasyonu ve güvenlik gereksinimleri.
Bunlardan hiçbiri sizin durumunuz değilse, sunucu almak çoğu zaman gereksiz maliyet ve gereksiz sorumluluk demektir. Bu konuyu Hosting nedir? yazımızda ayrıca ele aldık.
Sunucu yönetimi gerektirir mi?
Evet. Bir sunucu satın aldığınızda, hosting hizmetinden farklı olarak işletim sistemi, güncellemeler, güvenlik ve yedekleme sizin sorumluluğunuzdadır.
Bu, çoğu kullanıcının satın alma anında hesaba katmadığı en önemli maliyettir. Güncellenmeyen bir sunucu kısa sürede güvenlik açığına dönüşür.
Sunucu yönetimi konusunda tecrübeniz yoksa iki seçeneğiniz var: kurulum ve bakımı devralan bir yönetim/SLA paketi almak (bkz: Veridyen SLA) ya da ihtiyacınız gerçekten sunucu gerektirmiyorsa hosting tarafında kalmak.
Hangi sunucuyu seçeceğime karar veremedim
Veridyen, ihtiyacınıza uygun sunucu yapılandırmasını belirlemenizde size yardımcı olur. Projeniz için hangi kaynakların yeterli olacağını konuşmak isterseniz 0 850 885 2222 numaralı telefon numaramızdan Satış departmanını tuşlayarak iletişime geçebilir veya canlı destek üzerinden yazılı olarak da sorularınızı iletebilirsiniz.
Sunucu paketlerimizi incelemek için Bulut Sunucu ve Pro Bulut Sunucu sayfalarımızı ziyaret edebilirsiniz.
