IP adresi (Internet Protocol address), internete bağlanan her cihaza verilen adrestir. Bilgisayarlar, telefonlar ve sunucular birbirini bu adresle bulur.
IP adresi ne işe yarar?
İnternetteki tüm iletişim IP adresleri üzerinden yürür. Bir web sitesine girdiğinizde aslında o sitenin barındığı sunucunun IP adresine bağlanırsınız.
Ama kimse IP adresi ezberlemek istemez. Araya DNS girer ve veridyen.com gibi bir alan adını arkasındaki IP adresine çevirir. Bu konuyu Domain nedir? yazımızda ayrıntılı anlatmıştık.
Özetle: alan adı insanlar için, IP adresi cihazlar içindir.
IPv4 nedir?
IPv4, internetin ilk günlerinden beri kullandığımız ve bugün hâlâ en yaygın olan sürüm.
Noktalarla ayrılmış dört sayı grubundan oluşur, her grup 0 ile 255 arasında bir değer alır:
78.189.179.152
32 bitlik yapısı nedeniyle üretilebilecek toplam adres sayısı yaklaşık 4,3 milyar. İnternetin ilk yıllarında bu sayı fazlasıyla yeterli görünüyordu.
Sonra herkesin cebine telefon, evine akıllı televizyon girdi ve adresler tükendi. Bölgesel kayıt kuruluşlarının serbest IPv4 havuzları yıllar önce boşaldı. Bugün yeni IPv4 bloğu dağıtılmıyor; mevcut adresler el değiştiriyor.
Bunun iki pratik sonucunu sahada sürekli görüyoruz:
NAT her yerde. Evinizdeki bütün cihazlar tek bir genel IPv4 adresini paylaşıyor. Modem iç ağa ayrı adresler dağıtıyor, dışarı çıkarken hepsi aynı adresten görünüyor.
IPv4 artık bir maliyet kalemi. Sunucu sağlayıcılarında ek IPv4 adresinin ücretli olmasının sebebi bu. Biz de sunucu tarafında bu maliyeti hesaba katmak zorundayız; adres bedava değil.
IPv6 nedir?
IPv6, IPv4’ün adres sıkıntısını çözmek için geliştirilen sürüm.
İki nokta üst üste ile ayrılan sekiz gruptan oluşur ve onaltılık yazılır:
2a01:4f8:0c17:4a2b:0000:0000:0000:0001
128 bitlik yapısı sayesinde adres sayısı pratikte sınırsız. IPv6’da adres sıkıntısı diye bir sorun yok.
Adres bolluğu dışındaki artıları:
- NAT’a gerek kalmıyor. Her cihaz doğrudan kendi genel adresine sahip olabiliyor.
- Yönlendirme daha verimli. Paket başlıkları daha sade tasarlanmış.
- Otomatik yapılandırma var; cihaz kendi adresini üretebiliyor.
IPv6 neden hâlâ tam yaygınlaşmadı?
Çünkü IPv4 ile IPv6 birbiriyle doğrudan konuşamıyor. Geçiş, altyapının tamamının değişmesini gerektiriyor ve bu ciddi bir maliyet.
Bu yüzden çoğu ağ ikisini aynı anda çalıştıran dual stack yöntemini kullanıyor; cihazınızın hem IPv4 hem IPv6 adresi olabiliyor.
Türkiye’de IPv6 desteği servis sağlayıcıya göre değişiyor. Sorgu yaptığınızda IPv6 alanının boş çıkması, sağlayıcınızın size IPv6 adresi vermediği anlamına gelir. Bu normal, bir sorun değil.
IPv4 ve IPv6 farkı
| IPv4 | IPv6 | |
|---|---|---|
| Uzunluk | 32 bit | 128 bit |
| Yazım | Ondalık, noktayla ayrılır | Onaltılık, iki nokta ile ayrılır |
| Adres sayısı | Yaklaşık 4,3 milyar | Pratikte sınırsız |
| Örnek | 78.189.179.152 | 2a01:4f8:c17:4a2b::1 |
| NAT ihtiyacı | Var | Yok |
Genel IP ve yerel IP: en sık karıştırılan konu
Genel IP (public IP), internete çıkarken dışarıya göründüğünüz adres. Girdiğiniz siteler bu adresi görür, size servis sağlayıcınız verir.
Yerel IP (private IP), ev veya ofis ağınızın içindeki adres. 192.168.1.10 gibi adresler bunlar ve modeminiz dağıtıyor. İnternette geçerli değiller, sadece kendi ağınızda anlamlılar.
Buradaki klasik yanılgı şu: bilgisayarınızda ipconfig çalıştırıp 192.168.1.25 görüyorsunuz ve bu sizin public IP adresiniz değildir. Bu adres dışarıdan görünmüyor. Bize gelen “IP adresim şu, güvenlik duvarına ekler misiniz” taleplerinde mutlaka müşterimize public IP adresini öğrenebileceği web sayfaları iletiyoruz.
Statik IP ve dinamik IP
Dinamik IP zaman zaman değişir. Bireysel aboneliklerin çoğunda durum budur; modemi yeniden başlattığınızda adresiniz değişebilir.
Statik IP sabittir. Sunucular için zorunludur — bir sitenin adresi sürekli değişseydi DNS kayıtları hiçbir zaman doğru çalışmazdı. Bu yüzden hosting ve sunucu hizmetleri her zaman statik IP üzerinden verilir.
IP adresi nasıl öğrenilir?
En pratik yol bir sorgulama aracı kullanmak. Bu iş için kendi geliştirdiğim GetDNS IP sorgulama sayfasını kullanabilirsiniz; hiçbir kurulum yapmadan genel IP adresinizi görürsünüz.
Sorgu sonucunda şunlar çıkar:
- Genel IP adresiniz (IPv4 ve varsa IPv6),
- Ülke ve şehir bilgisi,
- İnternet servis sağlayıcınız,
- ASN numarası (sağlayıcının ağını tanımlayan numara).
Aynı araçtan domaininize ait DNS kayıtlarını, SSL sertifikalarını ve ASN bilgilerini de sorgulayabilirsiniz.
Yerel IP’yi öğrenmek
Ağ içindeki adresinizi merak ediyorsanız:
Windows: Windows + R → cmd → ipconfig
macOS / Linux: Terminal → ifconfig veya ip addr
Tekrar hatırlatayım: bu komutlar yerel adresi verir. Genel IP adresiniz için yukarıdaki sorgulama aracını kullanmanız gerekir.
IP adresi değiştirilebilir mi?
Kısmen. Hangi adresten bahsettiğinize göre değişiyor:
- Modemi yeniden başlatmak. Dinamik IP kullanıyorsanız adresiniz değişebilir. Sağlayıcınız aynı adresi tekrar verirse değişmez; garantisi yok.
- VPN kullanmak. Trafiğiniz VPN sunucusundan çıkar, siteler o sunucunun adresini görür. Adresiniz değişmez, gizlenir.
- Yerel IP’yi elle ayarlamak. Cihazınızın iç ağdaki adresini sabitleyebilirsiniz. Dışarıya görünen adresinizi etkilemez.
- Sağlayıcıdan statik IP istemek. Genelde ücretli bir hizmettir.
IP adresinden ne öğrenilebilir?
Bu konuda internette çok fazla abartı bilgiler dolaşıyor, net konuşalım.
Öğrenilebilecekler: internet servis sağlayıcısı, ASN numarası, ülke ve genellikle şehir düzeyinde yaklaşık konum.
Öğrenilemeyecekler: kişinin adı, açık adresi, telefon numarası, kimlik bilgisi.
Konum verisi de her zaman doğru değil. Sağlayıcının adres bloklarını hangi bölgeye tanımladığına göre, İzmir’de oturan biri başka bir ilde görünebiliyor. Kendi aracımda sorgu yaptığımda bile şehir bilgisinin tutmadığı oluyor; mobil bağlantılarda sapma daha da yüksek. Bu yüzden IP tabanlı konumu kesin bilgi gibi kullanmayın.
Bir IP adresinin gerçek abonesine ulaşmak yalnızca yasal süreçlerle, servis sağlayıcı kayıtları üzerinden mümkün.
IP çakışması nedir?
Aynı ağda iki cihaza aynı adres atandığında oluşur, cihazlardan biri veya ikisi birden ağa çıkamaz.
Genellikle şundan kaynaklanır: bir cihaza elle sabit IP verilir, ama o adres modemin otomatik dağıtım havuzunun içinde kalmıştır. Modem aynı adresi başka bir cihaza da verir ve çakışma olur.
Çözümü basit — sabitlediğiniz adresi modemin dağıtım aralığının dışından seçin. Örneğin modem 192.168.1.100 ile 192.168.1.200 arasını dağıtıyorsa, sabit adresi 192.168.1.50 gibi bu aralığın dışında verin.
