DNS Nedir? Nameserver ve Domain Yönlendirme Rehberi

DNS (Domain Name System), alan adlarını bilgisayarların kullandığı IP adreslerine çeviren sistemdir. İnternette bir siteye veridyen.com gibi ismiyle gidebilmemizin sebebi DNS. Aksi halde her sitenin sayılardan oluşan IP adresini bilmemiz gerekirdi.

Bu çeviri işlemi, internetin görünmeyen ama temel parçalarından biri. Bir web sitesinin açılması, e-postanın doğru sunucuya gitmesi veya bir alt alan adının çalışması DNS kayıtlarına bağlı. Site dosyaları doğru sunucuda duruyor olabilir; DNS yanlış yeri gösteriyorsa ziyaretçi o siteyi göremez.

Tarayıcıya veridyen.com yazdığınızda aslında bir isme gidiyorsunuz. Sunucular ise birbirini isimle değil, IP adresiyle buluyor. Örneğin 192.0.2.25 bir IP adresidir; insanların bunu ezberlemesi beklenemez.

Araya DNS giriyor. Tarayıcı, “Bu alan adı hangi IP adresinde?” diye soruyor; cevabı aldıktan sonra o IP’deki web sunucusuna bağlanıyor. HTTPS kullanılıyorsa sertifika kontrolü de bağlantı sırasında yapılıyor, ardından sayfa geliyor.

Bu süreç çoğu zaman göz açıp kapayıncaya kadar tamamlanıyor. DNS cevabı yanlışsa web siteniz gayet çalışıyor olsa bile ziyaretçi yanlış sunucuya gider veya hiç ulaşamaz. Hosting sitenizin çalıştığı yer, DNS ise insanların o yere ulaşmasını sağlayan yönlendirme katmanıdır.

IP adresi nedir? yazısında da anlattığım gibi, alan adı insanlar için; IP adresi cihazlar için vardır.

DNS, nameserver, domain ve hosting çoğu zaman aynı panelde yan yana duruyor. Bu yüzden birbirine karışmaları normal. Şimdi nameserver ile DNS kaydı arasındaki farkı ve bir domainin isim sunucusunu değiştirirken nelere dikkat etmek gerektiğini ayıralım.

Nameserver nedir?

Nameserver, bir alan adının DNS kayıtları için yetkili cevap veren sunucudur. Alan adınız için sorgu yapan DNS çözümleyicilerine, “Bu domainin bilgisini ns1.ornekdns.com ve ns2.ornekdns.com sunucularından sorun” demiş olursunuz.

İki nameserver görmeniz tesadüf değil. Tek bir sunucuya bağımlı kalmamak için birden fazla isim sunucusu kullanılır. Biri yanıt veremezse, sorgu diğerinden cevap alabilir.

Burada üç ayrı şeyi netleştirelim:

• Domain kayıt firması, alan adınızı tescil ettiğiniz ve yenilediğiniz yerdir. Nameserver değişikliği çoğunlukla bu panelden yapılır.
• DNS sağlayıcısı, alan adınızın A, MX, TXT gibi kayıtlarını tuttuğunuz yerdir.
• Hosting veya sunucu, web sitenizin dosyalarının ve uygulamasının çalıştığı yerdir.

Üçü aynı firmada olabilir. Ama olmak zorunda değildir. Domaininiz Veridyen’de, DNS’iniz başka bir serviste, siteniz farklı bir sunucuda çalışabilir. Bu yapı tek başına sorun değildir; hangi tarafın neyi yönettiğini bilmek yeterlidir.

Nameserver değiştirmek ile DNS kaydı değiştirmek arasındaki fark

Bu ikisini aynı işlem gibi düşünmeyin.

Nameserver değiştirmek, DNS yönetimini başka bir sağlayıcıya taşımaktır. Yeni tarafta kayıtlar hazır değilse, site de e-posta da aksar.

DNS kaydı değiştirmek ise aynı rehberde tek bir satırı değiştirmektir. Siteniz yeni bir IP’ye taşındıysa A kaydını güncellemek, e-posta servisiniz sizden bir TXT kaydı istediyse bunu eklemek bu gruba girer.

Yeni hosting firmanız size sadece bir IP adresi verdiyse, çoğu zaman yapılacak iş mevcut DNS panelindeki A kaydını değiştirmektir. Nameserver değiştirmeniz gerekmez. Sağlayıcı size özel nameserver adresleri verdiyse ve DNS yönetimini de kendi tarafına almak istiyorsa, o zaman nameserver değişikliği yapılır.

Bu ayrımı baştan yapmak önemli. Gereksiz nameserver değişikliği, çalışan e-posta kayıtlarını kaybetmenin en kısa yollarından biri.

DNS kayıtları: Hangisi ne işe yarıyor?

Her kaydı ezberlemeye gerek yok. Ama DNS panelinde aşağıdaki isimleri gördüğünüzde neye dokunduğunuzu bilmeniz iyi olur.

• A kaydı: Bir alan adını IPv4 adresine yönlendirir. Ana sitenin IP’si değiştiğinde genellikle bakacağınız kayıt budur.
• AAAA kaydı: Aynı işi IPv6 için yapar. IPv6 kullanmıyorsanız boş olabilir; rastgele eklemeyin.
• CNAME: Bir adı başka bir alan adına bağlar. www kaydının ana alan adına yönelmesi sık görülen bir örnektir.
• MX: E-postaların teslim edileceği sunucuyu söyler. Bu kaydı yanlış değiştirmek, e-postayı doğrudan etkiler.
• TXT: Alan adı doğrulama ve e-posta politikaları için kullanılır. SPF, DKIM ve DMARC kayıtları burada olabilir.
• NS: Alan adınızın hangi nameserver’ları kullandığını gösterir.

DNS panelinde @ karakteri çoğunlukla ana alan adını, www ise www.alanadi.com adresini temsil eder. Panelin alan adını otomatik ekleyip eklemediğine de bakın. Yanlış yere yazılan www.alanadi.com.alanadi.com kaydı, sandığınızdan daha sık karşılaşılan bir durum.

Domainin nameserver’ları nasıl değiştirilir?

İşlemin ekran görüntüleri firmadan firmaya değişir, temel akış değişmez. Nameserver değişikliği hosting panelinden değil, alan adının kayıtlı olduğu firmadaki domain yönetim ekranından yapılır.

Önce çalışan kayıtları çıkarın

Ben DNS taşımasında ilk olarak mevcut kayıtları alırım. Panel destekliyorsa dışa aktarırım; desteklemiyorsa not alırım. Özellikle şunları kontrol etmek gerekir:

• Ana alan adı ve www kaydı
• Kullandığınız alt alan adları (mail, shop, api gibi)
• MX kayıtları
• SPF, DKIM ve DMARC TXT kayıtları
• Harici hizmetlerin alan adı doğrulama kayıtları

Sadece A kaydını kopyalayıp geçmek, e-posta kullanan bir domain için yeterli değildir. Ayrıca yeni sunucuda alan adının tanımlı olduğundan ve SSL sertifikasının hazır olduğundan emin olun. DNS doğru olsa bile sunucu alan adını tanımıyorsa ziyaretçi doğru sayfayı göremez.

Yeni DNS tarafını hazırlayın

Yeni DNS sağlayıcısında alan adınızı ekleyin ve mevcut kayıtları buraya oluşturun. Web sitesi taşınıyorsa yeni IP’yi girin. E-posta hizmetiniz değişmiyorsa, e-posta kayıtlarını olduğu gibi taşıyın.

Bu aşamada size verilen nameserver’ları kaydedin. Genellikle iki ya da daha fazla adres olur. Adresleri elle yazmak yerine kopyalamanız daha güvenli; tek bir harf hatası yeterli.

Alan adı panelinden nameserver’ları değiştirin

Domaininizin kayıtlı olduğu firmanın paneline girin. Menü adı Nameserver, İsim Sunucuları, DNS Sunucuları ya da buna yakın bir şey olabilir.

Varsayılan nameserver’lar seçiliyse “özel nameserver” seçeneğini açın ve yeni sağlayıcının verdiği listenin tamamını girin. Sadece ilk nameserver’ı değiştirip diğerini eski bırakmayın. Bu, bazı sorguların eski, bazılarının yeni taraftan cevap almasına yol açabilir.

Bu işlem domaini başka firmaya taşımaz. Domain kayıt firmasını değiştirmek ayrı bir işlem olan domain transferidir. Nameserver değişikliğinde aynı domain, sadece farklı bir DNS altyapısını kullanmaya başlar.

Hemen sonuç beklemeyin

DNS kayıtları önbelleğe alınır. Bunun sebebi de gayet mantıklı: Her ziyaretçi için internetin baştan sona aynı soruyu sorması gerekmiyor. Her kaydın TTL (Time to Live) denilen bir süresi vardır; DNS çözümleyicileri bu süre boyunca eski cevabı saklayabilir.

Bu yüzden siz nameserver’ı kaydettiniz diye herkes aynı anda yeni cevabı görmez. Bazı bağlantılarda değişiklik hızlı görünür, bazılarında eski cevap bir süre daha kalır. Kritik bir taşıma yapıyorsanız 24 saatlik bir kontrol payı bırakmak en sağlıklısıdır.

Geçişi önceden planlayabiliyorsanız TTL değerini taşımadan önce düşürmek işe yarayabilir. Fakat bu ayarın da eski TTL dolmadan herkes için etkili olmayacağını unutmayın. “TTL’yi şimdi 5 dakikaya çektim, beş dakika sonra biter” diye düşünmek doğru değil.

cPanel veya Plesk üzerinden DNS kaydı değiştirilebilir mi?

Değiştirilebilir, ama o panel DNS için gerçekten yetkiliyse.

cPanel’de Zone Editor, Plesk’te alan adı DNS ayarları üzerinden A, CNAME, MX ve TXT kayıtlarını düzenleyebilirsiniz. Fakat domaininiz başka bir DNS sağlayıcısının nameserver’larını kullanıyorsa, burada yaptığınız değişiklik internete yansımaz. Çünkü DNS sorgusu bu panele hiç gelmiyordur.

Önce nameserver’ları kontrol edin. Alan adınız hosting hizmetinin nameserver’larını kullanıyorsa DNS düzenlemesini hosting panelinden yapmanız doğru yerdir. Başka bir DNS sağlayıcısı kullanıyorsanız kayıtları onun panelinde değiştirmeniz gerekir.

Değişiklikten sonra neyi kontrol etmeliyim?

İlk bakılacak yer web sitesi ama tek kontrol bu olmamalı. Ana alan adını ve www adresini açın. İletişim formu varsa gönderin. E-posta kullanıyorsanız dışarıdan bir test e-postası atın; geleni de gideni de kontrol edin.

Terminal kullanıyorsanız şu komutlar da hızlı bir fikir verir:

dig NS alanadi.com
dig A alanadi.com
dig MX alanadi.com

İlk komut nameserver’ları, ikincisi sitenin IP adresini, üçüncüsü e-posta yönlendirmesini gösterir. Komut satırıyla uğraşmak istemiyorsanız kendi geliştirdiğim GetDNS DNS sorgulama aracından da aynı kayıtları kontrol edebilirsiniz.

Eski DNS bölgesini de hemen silmeyin. Yeni yapıdan doğru cevap aldığınızı, sitenin ve e-postanın çalıştığını gördükten sonra kapatmak daha güvenli.

Son söz: DNS’te acele değil, envanter önemli

DNS yönetimi ilk başta karmaşık görünüyor; aslında mantığı basit. Alan adı insanların yazdığı isim, IP adresi sunucunun adresi, DNS ikisini birbirine bağlıyor. Nameserver da bu bilginin nereden sorulacağını belirliyor.

İşin kritik tarafı teknik terimler değil, geçiş öncesindeki hazırlık. Sadece siteyi değil e-postayı, alt alan adlarını ve doğrulama kayıtlarını da hesaba katın. Önce mevcut yapıyı çıkarın, yeni tarafı hazırlayın, sonra nameserver değişikliğini yapın. Bu sırayla ilerlediğinizde DNS taşımak korkulacak bir işlem olmaktan çıkıyor.

Alan adının temelini ayrıca okumak isterseniz domain nedir? yazısına da göz atabilirsiniz.